Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu (EU) đã triển khai cuộc cải cách công nghệ kiểm soát biên giới toàn diện nhất trong nhiều thập kỷ qua với hai hệ thống mang tính bước ngoặt: EES (Entry/Exit System – Hệ thống Nhập cảnh/Xuất cảnh) và ETIAS (European Travel Information and Authorisation System – Hệ thống Thông tin và Cấp phép Du lịch châu Âu).

Sự xuất hiện liên tiếp của hai thuật ngữ viết tắt này trên các phương tiện truyền thông đã khiến không ít du khách Việt Nam hoang mang. Nhiều bạn chuẩn bị đi du lịch châu Âu tự túc liên tục đặt câu hỏi: “Người Việt có phải đăng ký ETIAS không?”, “EES có thay thế visa Schengen không?”, hay “Đến sân bay châu Âu thủ tục nhập cảnh sẽ thay đổi ra sao?”.

Bài viết này sẽ làm rõ bản chất của từng hệ thống dựa trên thông tin chính thức từ Liên minh châu Âu, giúp bạn tự tin chuẩn bị hành trang mà không phải lo lắng trước những thông tin thiếu chính xác trên mạng xã hội.

Giải mã ETIAS: Người Việt Nam có cần làm ETIAS không?

Hãy làm rõ ngay câu hỏi được quan tâm nhất: Người mang hộ chiếu phổ thông Việt Nam KHÔNG cần và KHÔNG thể đăng ký ETIAS.

Theo quy định chính thức của Liên minh châu Âu, ETIAS là giấy phép du lịch điện tử trước chuyến bay chỉ áp dụng riêng cho công dân thuộc các quốc gia được miễn thị thực khi vào khối Schengen (ETIAS - Liên minh châu Âu) – ví dụ như Mỹ, Anh, Canada, Úc, Nhật Bản, Singapore hay Hàn Quốc. Trước đây, công dân các nước này có thể mua vé máy bay bay thẳng đến châu Âu mà không cần bất kỳ thủ tục nào; với ETIAS, họ phải khai báo trực tuyến trước chuyến đi trước chuyến đi (ETIAS - Liên minh châu Âu).

Đối với công dân Việt Nam: Vì Việt Nam thuộc danh sách các quốc gia bắt buộc phải có thị thực ngắn hạn (visa Schengen) để nhập cảnh vào châu Âu, bạn chỉ cần nộp hồ sơ xin visa Schengen loại C như bình thường tại các cơ quan đại diện lãnh sự hoặc trung tâm tiếp nhận thị thực (Ủy ban châu Âu). Khi đã được cấp visa Schengen dán trong hộ chiếu, bạn hoàn toàn không cần làm thủ tục ETIAS.

Hệ thống EES là gì và tác động đến du khách Việt Nam thế nào?

Khác với ETIAS, hệ thống EES (Entry/Exit System) áp dụng cho TẤT CẢ công dân ngoài khối EU, bất kể người đó thuộc diện miễn thị thực hay thuộc diện phải xin visa Schengen như Việt Nam (Hệ thống EES - Liên minh châu Âu).

EES là một hệ thống công nghệ thông tin tự động ghi nhận các lần nhập cảnh và xuất cảnh của du khách nước ngoài lưu trú ngắn hạn (tối đa 90 ngày trong chu kỳ 180 ngày) tại 29 quốc gia thuộc khu vực Schengen (Hệ thống EES - Liên minh châu Âu). Hệ thống bắt đầu triển khai từ ngày 12/10/2025 và vận hành đầy đủ từ ngày 10/4/2026 (Ủy ban châu Âu).

3 thay đổi cốt lõi mà EES mang lại:

  1. Khai tử dấu mộc thủ công trên hộ chiếu: Thay vì hải quan dùng con dấu mực đóng cộp cộp vào các trang hộ chiếu như trước đây, toàn bộ ngày giờ, địa điểm xuất nhập cảnh sẽ được ghi nhận hoàn toàn dưới dạng số hóa trên hệ thống máy chủ liên thông của toàn khối (Hệ thống EES - Liên minh châu Âu).
  2. Thu thập dữ liệu sinh trắc học tại cửa khẩu: Hệ thống sẽ ghi nhận hình ảnh khuôn mặt kỹ thuật số và dấu vân tay của du khách tại các quầy thủ tục hoặc trụ tự phục vụ (Self-service Kiosk) ngay tại cửa khẩu biên giới bên ngoài (sân bay quốc tế, cảng biển, ga tàu quốc tế).
  3. Tính toán tự động và chính xác thời hạn lưu trú: Hệ thống EES sẽ tự động tính toán số ngày bạn đã ở lại trong khối Schengen và cảnh báo tức thì cho lực lượng biên phòng nếu phát hiện trường hợp lưu trú quá hạn (overstay).

Tin vui cho người có visa Schengen

Nếu bạn là người mang hộ chiếu Việt Nam và đi bằng visa Schengen ngắn hạn, dấu vân tay của bạn đã được quét và lưu trữ trong Hệ thống Thông tin Thị thực (VIS - Visa Information System) khi bạn nộp hồ sơ xin visa tại Việt Nam (Ủy ban châu Âu). Do đó, khi làm thủ tục tại cửa khẩu châu Âu kết nối EES, viên chức biên phòng chỉ cần chụp ảnh khuôn mặt kỹ thuật số để đối chiếu xác thực với hồ sơ sinh trắc học sẵn có trong VIS mà không cần quét lại trọn bộ 10 dấu vân tay từ đầu (Hệ thống EES - Liên minh châu Âu).

Bảng so sánh chi tiết giữa EES và ETIAS

Để dễ dàng phân biệt hai hệ thống này, bạn có thể tham khảo bảng đối chiếu trực quan dưới đây:

Tiêu chí phân biệt Hệ thống EES (Entry/Exit System) Hệ thống ETIAS
Đối tượng áp dụng Mọi công dân ngoài EU đi ngắn hạn (gồm cả người Việt Nam) Chỉ công dân các nước được miễn visa Schengen
Địa điểm & thời gian thực hiện Trực tiếp tại cửa khẩu biên giới khi nhập/xuất cảnh Khai trực tuyến trước chuyến đi (trên web/app chính thức)
Lệ phí thực hiện Hoàn toàn miễn phí (0 EUR) 7 EUR (miễn phí cho người dưới 18 và trên 70 tuổi)

Quy trình nhập cảnh châu Âu thực tế qua hệ thống EES

Khi đặt chân tới các sân bay quốc tế lớn tại châu Âu (như Paris Charles de Gaulle, Frankfurt, Amsterdam Schiphol hay Rome Fiumicino), quy trình làm thủ tục hải quan sẽ diễn ra theo trình tự sau:

  1. Di chuyển vào khu vực kiểm soát biên giới quốc tế (Border Control): Thay vì xếp một hàng dài duy nhất vào quầy của viên chức hải quan như truyền thống, sân bay sẽ có phân luồng rõ ràng với các trụ máy tự phục vụ (kiosks) hoặc cổng tự động (e-Gates).
  2. Quét hộ chiếu tại trụ tự phục vụ: Bạn đưa trang nhân thân của hộ chiếu vào khe quét của máy đọc hộ chiếu điện tử. Hệ thống sẽ nhận diện thông tin và kiểm tra visa Schengen hợp lệ.
  3. Chụp ảnh nhận diện khuôn mặt: Camera tích hợp trên máy sẽ chụp ảnh khuôn mặt trực tiếp để đối chiếu sinh trắc học với dữ liệu hình ảnh lưu trên chip hộ chiếu và hồ sơ visa trong hệ thống VIS.
  4. Đối chiếu tại quầy của viên chức hải quan: Sau khi hoàn tất bước xác thực điện tử tại trụ máy, bạn sẽ tiến đến quầy của viên chức biên phòng. Viên chức sẽ kiểm tra nhanh một số câu hỏi quen thuộc về chuyến đi (mục đích đi du lịch, thời gian lưu trú, xác nhận khách sạn, vé máy bay khứ hồi) và chấp thuận thông quan trên hệ thống điện tử mà không đóng dấu mực vào hộ chiếu.

Toàn bộ quy trình lần đầu tiên có thể mất thêm từ 1 đến 2 phút để máy nhận diện sinh trắc học, nhưng ở các lần nhập cảnh tiếp theo trong cùng chuyến đi hoặc các chuyến đi sau, thủ tục sẽ diễn ra nhanh chóng hơn rất nhiều.

Những lưu ý sống còn dành cho du khách Việt

Dù quy trình có hiện đại đến đâu, nguyên tắc cốt lõi của du lịch châu Âu vẫn không thay đổi. Khi đi du lịch tự túc dưới sự quản lý của EES, bạn cần đặc biệt lưu tâm các điểm sau:

  • Tuyệt đối không ở quá hạn (Overstay): Trước đây, một số người lách luật lợi dụng việc hải quan bỏ sót con dấu mộc thủ công để ở lại quá vài ngày. Với EES, hệ thống tính toán điện tử chuẩn xác từng phút. Chỉ cần quá hạn 1 ngày, tên của bạn sẽ lập tức bị gắn cờ vi phạm trên toàn hệ thống 29 quốc gia, dẫn đến việc bị phạt tiền nặng và bị cấm nhập cảnh vào châu Âu trong nhiều năm.
  • Tuân thủ quy tắc 90/180 ngày: Tổng số ngày bạn lưu trú tại tất cả các nước thuộc khối Schengen không được vượt quá 90 ngày trong bất kỳ khoảng thời gian 180 ngày trượt nào (Ủy ban châu Âu). Bạn có thể sử dụng công cụ tính toán số ngày lưu trú chính thức (Short-stay Calculator) do Liên minh châu Âu cung cấp để lên kế hoạch an toàn.
  • Chuẩn bị sẵn bản cứng các giấy tờ chứng minh chuyến đi: Dù đã được cấp visa và dữ liệu đã lên hệ thống mạng, viên chức biên phòng tại cửa khẩu vẫn có toàn quyền kiểm tra ngẫu nhiên các giấy tờ chứng minh điều kiện nhập cảnh: bảo hiểm du lịch quốc tế (mức tối thiểu 30.000 EUR), vé máy bay khứ hồi về Việt Nam, xác nhận đặt phòng khách sạn và chứng minh khả năng tài chính chi trả cho chuyến đi. Luôn in sẵn một bộ hồ sơ gọn gàng để trong hành lý xách tay.
  • Cẩn giác với các trang web lừa đảo ETIAS: Lợi dụng tâm lý lo lắng của du khách, hiện có hàng trăm trang web giả mạo rao bán dịch vụ “làm visa ETIAS cho người Việt Nam” với giá cắt cổ. Hãy luôn ghi nhớ: người Việt Nam mang hộ chiếu thông thường không thuộc diện làm ETIAS; mọi thủ tục chỉ diễn ra qua cổng visa Schengen chính thức của từng quốc gia hoặc các trung tâm tiếp nhận được ủy quyền (TLScontact, VFS Global, BLS International).

Câu hỏi thường gặp

Người mang hộ chiếu Việt Nam có cần nộp đơn ETIAS không?

Không. ETIAS chỉ áp dụng cho công dân của các quốc gia được miễn thị thực vào châu Âu (như Mỹ, Canada, Anh, Úc, Nhật Bản). Người Việt Nam bắt buộc phải xin visa Schengen truyền thống và không cần cũng như không thể đăng ký ETIAS.

Hệ thống EES có thay thế việc xin visa Schengen không?

Không. EES chỉ là hệ thống công nghệ kiểm soát biên giới ghi nhận lượt vào/ra và dữ liệu sinh trắc học khi bạn đến cửa khẩu châu Âu. Bạn vẫn bắt buộc phải nộp hồ sơ xin visa Schengen và được cơ quan ngoại giao cấp thị thực trước khi bắt đầu hành trình.

Khi nhập cảnh châu Âu, hộ chiếu của tôi có còn được đóng dấu mộc mực không?

Khi hệ thống EES vận hành đầy đủ tại tất cả các cửa khẩu biên giới ngoài của khối Schengen, việc đóng dấu mực thủ công trên trang hộ chiếu sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn. Toàn bộ lịch sử xuất cảnh, nhập cảnh và thời hạn lưu trú của bạn được số hóa trực tiếp trên cơ sở dữ liệu chung của 29 nước Schengen.

Nếu tôi có thẻ cư trú dài hạn hoặc visa du học loại D thì EES có áp dụng không?

Không. Hệ thống EES chỉ áp dụng cho khách du lịch hoặc người lưu trú ngắn hạn (dưới 90 ngày). Những người sở hữu thẻ cư trú (residence permit) hoặc thị thực dài hạn quốc gia (visa loại D) do một quốc gia thành viên cấp sẽ không phải đăng ký dữ liệu qua hệ thống EES (Hệ thống EES - Liên minh châu Âu).

Làm sao tôi biết mình còn bao nhiêu ngày được ở lại châu Âu?

Ủy ban châu Âu cung cấp công cụ trực tuyến chính thức để kiểm tra thời hạn lưu trú còn lại. Ngoài ra, tại các cửa khẩu trang bị thiết bị EES, các trụ tra cứu hoặc màn hình thông tin của hải quan sẽ hiển thị rõ ràng số ngày bạn đã lưu trú và số ngày còn lại được phép ở lại trong khối Schengen.

Ảnh đầu bài: Marseille Provence Airport 20190107 12.jpg: Okki derivative work: Bonus bon / CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons